Úsáid AAC i measc úsáideoirí agus teaghlaigh

Eolas do Thuistí: AAC sa BhaileÍoslódáil

Tús a chur leis an aistear

Bíonn neart brú ann agus tús á chur le húsáid chórais nua AAC; bíonn neart foghlama i ndán do na páirtithe comhrá atá sa bhaile. Is fiú dul chun feasachta ar an ngléas agus ar leagan amach an ghléis, sula dhéantar eiseamláiriú leis an bpáiste. Is fiú a bheith ar an eolas faoi shuíomh na gcnaipí is coitianta, nó cur amach a bheith agat ar an ngné chuardaigh. Agus tú ar an eolas faoi na rudaí seo, go háirithe suíomh foclóireachta ar earraí laethúla cosúil le, bia, bréagáin agus éadaí, is é sin an áit tosaigh úsáide is fearr. In ainneoin gur mian linn eiseamláiriú a dhéanamh gan stró, is mór an luach é botúin agus féincheartúchán a dhéanamh os comhair úsáideoir óg atá ag tús a aistir AAC.

Ná cuir an iomarca brú ort féin. Más féidir leat iarracht a dhéanamh d'eiseamláiriú a dhéanamh le linn gach gníomhaíochta, seans go gcuirfear an iomarca brú ort féin. Roghnaigh gníomhaíocht amháin in aghaidh an lae chun eiseamláiriú a dhéanamh. Is fiú tosú le gníomhaíocht cosúil le ham dinnéir, súgartha, nó luí. De réir mar a théann tú i dtaithí leis an eiseamláiriú, is féidir leat eiseamláiriú a dhéanamh ar ghníomhaíocht eile, go dtí go bhfuil AAC á úsáid agat i rith an lae iomláin.

Ní gá a bheith líofa sa Ghaeilge chun Geabaire a úsáid sa bhaile. Léiríonn taighde gur féidir le páiste a bheith dátheangach, fiú má tá siad faoi mhíchumas cumarsáide, agus nach ndéantar dochar do scileanna teanga an pháiste má chuirtear i láthair dhátheangach iad. Ná bíodh drogall ort Béarla agus Gaeilge a úsáid má chuireann sé ar do chompord thú. Agus tú ag ithe dinnéir, is féidir leat a rá, "Breathnaigh ar do phláta! Sicín, prátaí, agus meacáin dhearga," agus ansin úsáid a bhaint as an gléas chun an bia a chur in iúil i nGaeilge agus i mBéarla.

Eiseamláiriú sa bhaile

Soláthraítear modhanna éagsúla ar féidir an t-eiseamláiriú a thabhairt isteach ar bhonn laethúil sa bhaile sa tábla thíos. Ní gá duit na moltaí thíos a leanúint díreach mar atá siad scríofa; is foinse spreagtha iad. Cuir leis an ngníomhaíocht nó simpligh an ghníomhaíocht de réir riachtanas an pháiste. Dírigh ar ghníomhaíochtaí atá bunaithe ar shainspéis an pháiste, agus a bhfuil beagán brú i gceist, nó ar ghníomhaíochtaí atá bunaithe ar ghnáthamh cosúil le: am luí, am dinnéir, am lóin, nó ullmhú le dul chun na scoile. Déan iarracht eiseamláiriú a thabhairt isteach go laethúil, de réir imeacht aimsire.

Fiú mura bhfuil mórán Gaeilge agat, is féidir leat Geabaire a úsáid chun eiseamláiriú a dhéanamh. Cuir tús leis an eiseamláiriú le hábhar bunúsach. Má tá an leabhar Dónall an Chlúimh agus An-Ocras Air!, mar shampla, is féidir leat é a léamh agus eiseamláiriú ar na dathanna agus ar an mbia.

Tá cothú caidrimh i bhfad níos tábhachtaí ná úsáid an ghléis. Tá sé tábhachtach go n-úsáideann páiste AAC agus go mbíonn eiseamláriú ag tarlú sa bhaile, ach tá sé ríthábhachtach caidreamh daingean a chothú le do pháiste. Má tá an gléas ag cur isteach ar an gcothú, cuir am ar leataobh chun an gléas a úsáid in aghaidh an lae - b’fhéidir le linn am dinnéir nó am súgartha - ach ná lig dó cuir isteach ná amach ar an gcaidreamh idir tusa agus do pháiste.

A family using AAC together at home.Scot Wahlquist · AAC Photo Library · CC BY 4.0

Feidhm chumarsáideach	Samplaí
Éileamh ar earra faoi leith	Cuir cúpla rogha de smealcacha faoi bhráid an pháiste. Nuair a shíntear méar chuig smailc a ba mhian leo, bain úsáid as an ngléas chun eiseamláiriú a dhéanamh, agus tabhair an smailc dóibh ina dhiaidh. Is féidir eiseamláiriú a dhéanamh ar an bhfocal amháin, nó ar abairt iomlán, mar shampla, “Ba mhaith liom sútha talún, le do thoil.” Cuir rogha bréagán, nó leabhar ar fáil don pháiste. Déan eiseamláiriú ar a chinneadh, agus tabhair an t-earra dóibh ar bhonn láithreach.
Stiúrthóireacht ar ghníomh duine eile	Téigh i mbun amaidí! Má thugann do pháiste leabhar duit, is féidir é a chur ar bharr do chloiginn cosúil le hata. Nuair a shíneann an páiste a lámh amach chun greim a fháil air, is féidir leat eiseamláiriú ar an bhfocal “síos”, nó “tabhair dom é!” a dhéanamh, agus an leabhar a thabhairt dóibh. Má tá sibh ag breathnú ar an teilifís lena chéile, múch fuaim na teilifíse. Leis an ngléas, déan eiseamláiriú ar an bhfuaim a chur in airde, agus cuir fuaim na teilifíse in airde.
Éileamh ar chabhair	Tabhair deis don pháiste iad féin a ghléasadh. Nuair a thagann siad chugat ag lorg cabhair, déan eiseamláiriú ar chabhair, agus tabhair cabhair dóibh. Is féidir é seo a dhéanamh aon uair a bhíonn cabhair ag teastáil uathu.
Tráchtaireacht	Téigh i mbun súgartha le do pháiste, agus déan tráchtaireacht ar an méid atá ar siúl acu. Mar shampla, má tá tú ag cuir gluaisteáin bhréagacha i ndiaidh a chéile i líne, is féidir leat an gléas a úsáid chun eiseamláiriú ar, “carr dearg, bus buí, tarracóir glas,” a dhéanamh. Léigh leabhar le do pháiste, agus bain úsáid as an ngléas le dul i mbun tráchtaireachta. Mar shampla, má tá Dónall an Chlúimh agus An-Ocras Air!, á léamh agat, is féidir leat leathanach a léamh ó bhéal agus ansin aithris a dhéanamh ar chuid den leathanach leis an ngléas, “bhí ocras fós air!” I ndiaidh duit eiseamláiriú ar éileamh an pháiste a dhéanamh, is féidir plé níos mó a dhéanamh ar an ábhar céanna. Mar shampla, is féidir leat eiseamláiriú ar “Taitníonn sútha talún liom,” a dhéanamh leis an ngléas.
Gnáthamh	Is féidir úsáid AAC a thabhairt isteach ar ghnáthchúrsaí an lae. Má bhíonn gnáthamh ann d’am dinnéir, is féidir leat cleachtadh a dhéanamh ar an ngáthamh leis an ngléas, agus é a úsáid le linn an ghnáthaimh seo. Mar shampla, déan eiseamláiriú ar, “Leag sceanra agus plátaí ar an mbord,” agus an bord á eagrú agat. Agus sibh réidh le hithe, déan eiseamláiriú ar, “Nigí bhur lámha, agus suígí.” Ná déan dearmad gur féidir leat teachtaireachtaí a chur in iúl ó bhéal in éineacht leis an ngléas AAC .

Rochtain ar chóras AAC sa bhaile

Tá sé ríthábhachtach go mbíonn rochtain ag páiste ar an ngléas AAC chomh minic agus is féidir leo sa bhaile, mar aon leis an scoil. Déan iarracht cinntiú go mbíonn cumhacht sa ghléas, agus é a úsáid do chúrsaí cumarsáide amháin - ní don tsiamsaíocht

Ní féidir an gléas a bhaint de lámha an pháiste, fiú má tá siad ag úsáid an ghléis, mar shampla, chun aithris a dhéanamh ar an bhfocal céanna arís agus arís eile, nó cnaipí fánacha a bhrú. Ní mór duit iad a stiúradh i dtreo úsáide cuí, agus lig dóibh an gléas a choinneáil. Is minic go mbíonn plobaireacht ar bun acu agus iad ag brú an chnaipe chéanna nó cnaipí fánacha. Is modh foghlama é seo do pháiste chun teacht ar shuíomh na gcnaipí.

Úsáid AAC i suíomhanna éagsúla

Agus cur amach maith agat faighte ar chóras ACC an pháiste, agus tú ar do chompord é a úsáid sa bhaile go minic i rith an lae, is fiú an córas a úsáid lasmuigh den bhaile freisin. Ní bhíonn réiteach amháin ar fáil do chúrsaí AAC, agus mar sin de, moltar athruithe beaga oiriúnacha a chur i bhfeidhm sna gníomhaíochtaí thíos, más gá. Tugtar faoi na hathruithe seo chun freastal ar riachtanais an pháiste agus an teaghlaigh i dtaobh eiseamláiriú AAC.

Is féidir tús a chur leis seo sa pháirc shúgartha, a fhad is go bhfuil clúdach láidir ar an ngléas, agus eiseamláiriú a dhéanamh ar rudaí éagsúla. Is féidir eiseamláiriú a dhéanamh ar an bhfocal "dreap" agus a rá ó bhéal, "Dreap an dréimire!", agus eiseamláiriú a dhéanamh ar "síos" agus a rá ó bhéal, "Téigh síos an sleamhnán!" Is féidir Geabaire a úsáid i nGaeilge agus Béarla a úsáid ó bhéal. Leis an ngíomhaíocht seo, feictear don pháiste úsáid AAC lasmuigh den scoill agus den bhaile, agus cuirfear an tuismitheoir chun suaimhnis AAC a úsáid i suíomhanna sóisialta.

Is féidir leat an gléas a thabhairt libh chuig an siopa, agus eiseamláiriú a dhéanamh ar na hearraí atá ar an liosta siopadóireachta, agus iarr ar an bpáiste céard a bheidh uathu as an siopa. Tugtar an deis dóibh iarratais a chur in iúl le húsáid an ghléis, agus breathnú ort ag úsáid an ghléis.

Maidir le suíomh sóisialta, is féidir tús a chur le húsáid AAC le cara maith an pháiste. Léiríttear do chairde an pháiste céard a bhaineann le AAC, an chaoi a n-úsáidtear é, agus an tábhacht a bhaineann leis. Léireoidh na páistí suim sa scáileán, agus mar sin de, tá sé tábhachtach go dtuigtear gur modh cumarsáide atá ann, seachas bréagán. Déan cur síos ar an ngléas ar bhealach a oireann an suíomh, mar shampla:

"Uaireanta, bíonn deacrachtaí ag [ainm an pháiste] chun teacht ar na focail ó bhéal, agus úsáideann siad an iPad chun caint linn. Is gléas AAC é. Úsáideann siad é díreach chun casint linn, ní do chluichí a imirt, agus tá sé tábhachtach go mbíonn sé ar fáil dóibh i gcónaí. Nuair a úsáideann siad é, éistimid leo díreach ar an mbealach céanna a éistimid le duine ar bith eile atá ag caint. Taitníonn an luascán go mór leo; ar mhaith leat dul ar an luascán leo?"

Agus tú ag labhairt le daoine fásta, is féidir leat tuilleadh eolais ar an ngléas a thabhairt dóibh, ar an gcaoi a n-úsáidtear é, agus ar an tábhacht a bhfuil ann go mbíonn rochtain ag an bpáiste ar an ngléas. Ní gá duit ceacht iomlán a thabhairt do dhaoine fásta ar AAC; is féidir leat léiriú díreach modh cumarsáide an pháiste agus an méid atá idir lámha agat chun tacú leo. Má tá ball teaghlaigh nó cara agat a fheiceann tú ar bhonn rialta, cuir fáilte rompu eiseamláiriú a dhéanamh ar ghléas an pháiste, más mian leo.

De réir mar a théann tusa agus do pháiste i dtaithí ar an ngléas, is fiú cumarsáid a spreagadh le daoine nach bhfeictear ar bhonn riatla. Más gá duit cabhair a iarraidh ó fhreastalaí an tsiopa, is féidir leat meascán de chumarsáid ó bhéal agus ón ngléas chun eolas a chur in iúl dóibh. De réir mar a théann an páiste i dtaithí ar an ngléas, is féidir leat iad a spreagadh chun an gléas a úsáid i suíomhanna cosúil leis an leabharlann, an siopa, agus neart áiteanna eile. Beidh mínádúrthacht i gceist leis seo i dtosach, ach ta sé tábhachtach go spreagtar na páistí chun cumarsáid a dhéanamh le daoine eile nach cúramóirí s'acu iad, agus iad ag teacht in inmhe.

Is fiú eagarthóireacht a dhéanamh ar an ngléas chun cumarsáid a chur chun fusachta don pháiste. Cuir na sainspéiseanna, ainmneacha ball teaghlaigh agus cairde, ar fáil go héasca ar an ngléas. Déan cinnte go gcuirtear foclóireacht ar fáil go héasca d'áiteanna a bhíonn an páiste ann go minic.

Beidh am ag teastáil uait féin agus do pháiste chun dul i dtaithí ar úsáid AAC go poiblí. Beidh mínádúrthacht i gceist leis i dtosach, ach ní cheart go mbeidh brúleanúnach ort nó ar an bpáiste. Má bhraitear go bhfuil brú oraibh, is fiú sos a ghlacadh agus bain triail as arís. Is próiseas é úsáid AAC go poiblí, agus tiocfaidh sibh ar bhur gcompord é a úsáid le himeacht aimsire.